Antik Yunan’ın trajedya sanatına yön veren en önemli isimlerinden biri olan oyun yazarı Eshilos, MÖ 456 yılında Sicilya’da, rivayetlere göre oldukça sıra dışı ve trajik bir olay sonucu hayatını kaybetmiştir. Efsaneler, bu büyük dehanın ölümüne neden olan şeyin, bir kartalın yüksekten attığı bir kaplumbağa olduğunu anlatır.
Antik metinlere göre, gökyüzünde süzülen bir kartal, bir kaplumbağayı sert bir zemine düşürerek kabuğunu kırma amacıyla uçarken, Eshilos’un kel kafasını bir kaya parçası sanmış ve taşıdığı kaplumbağayı tam da onun üzerine bırakmıştır. Bu beklenmedik olay, Antik Yunan dramının babasının ani ölümüne yol açmıştır.
Kimdi Eshilos?
MÖ 525 yılında Eleusis’te doğan Eshilos, Sophokles ve Euripides ile birlikte Antik Yunan’ın üç büyük trajedya yazarından biri olarak kabul edilir. Eserleri, günümüzde bile sahnelenmeye devam eden, insanlık durumunun derinliklerine inen, ahlaki ve felsefi sorgulamalarla dolu başyapıtlardır.
- Trajedi Sanatına Katkıları: Eshilos, dramatik sanatın gelişiminde devrimci bir rol oynamıştır. Oyuncu sayısını birden ikiye çıkararak diyalog ve çatışmanın derinleşmesini sağlamış, böylece karakterlerin iç dünyalarını daha fazla keşfetme olanağı sunmuştur.
- Önemli Eserleri: Günümüze ulaşan yedi eseri arasında “Persler”, “Yedi Thebai’ye Karşı”, “Zincire Vurulmuş Prometheus” ve üçlemesi “Oresteia” (Agamemnon, Adak Sunucuları, Eumenidler) bulunmaktadır. Bu eserler, insan kaderi, adalet, intikam ve tanrılarla insanlar arasındaki ilişki gibi evrensel temaları ele alır.
- Siyasi ve Sosyal Önemi: Eshilos, eserlerinde Atina demokrasisinin değerlerini ve Pers Savaşları gibi dönemin önemli olaylarını da işlemiş, toplumun vicdanı ve sesi olmuştur.
Efsanevi Ölümün Detayları
Eshilos’un ölümüyle ilgili anlatılar, genellikle Romalı doğa bilimci Plinius’un “Doğa Tarihi” adlı eserinde yer alan kayıtlara dayanır. Plinius, efsanenin detaylarını aktarırken, kartalın kaplumbağayı düşürme amacının kabuğunu kırmak olduğunu ve Eshilos’un kel kafasının, bu amaç için uygun bir hedef olarak yanlış anlaşıldığını belirtir. Bu hikaye, tarih boyunca hem trajik hem de ironik bir son olarak anılagelmiştir.
Ölümünün gerçekleştiği yer olan Sicilya’daki Gela şehri, Eshilos’un yaşamının son dönemlerini geçirdiği yer olarak bilinir. Söylentilere göre, Atina’dan bir süre uzaklaşmış ve Gela’da yaşamaya başlamıştı. Ölümünün MÖ 456 yılına denk gelmesi, onun Klasik Dönem Yunan tiyatrosunun altın çağında bir dönemin kapanışını işaret ettiğini gösterir.
Antik Çağ’ın Yorumları
Antik çağda, böylesine alışılmadık ölümler genellikle ilahi bir müdahale veya kaderin bir cilvesi olarak yorumlanırdı. Eshilos’un hikayesi de, bir yandan trajik bir kaza olarak görülürken, diğer yandan onun eserlerindeki kaderci temalarla ilginç bir tezat oluşturmuştur. Yazarın kendi eserlerinde sıkça işlediği ilahi adalet ve kaçınılmaz kader motifleri düşünüldüğünde, bu tuhaf ölüm şekli, Antik Yunanlıların hayal gücünü daha da zenginleştirmiş ve edebiyat dünyasında kalıcı bir anekdot haline gelmiştir.
Bugün bile Eshilos’un ölümü, sadece bir tarihsel not olmaktan öte, beklenmedik olayların insan yaşamındaki rolünü ve efsanelerin zaman içinde nasıl birer kültürel miras haline geldiğini gösteren çarpıcı bir örnek olarak hatırlanmaktadır.
Antik Yunanlı Oyun Yazarı Eshilos, MÖ 456’da Hangisinin Kafasına Çarpması Sonucu Ölmüştür?
Definitif Cevap: Bir kaplumbağa.