Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), yayın içeriklerinin denetimi kapsamını dijital platformlara genişletmesinden bu yana, Netflix, BluTV, GAİN ve MUBI gibi popüler servislerde yayınlanan çeşitli dizi, film ve programlara idari para cezaları ve yaptırımlar uygulamaya devam ediyor. Bu kararlar, dijital yayıncılık ekosisteminde içerik üreticileri ve platformlar üzerinde önemli bir etki yaratırken, kamuoyunda da sıkça tartışmalara yol açıyor. HABERKURT olarak, RTÜK tarafından ceza alan veya tartışma konusu olan başlıca dijital içerikleri ve gerekçelerini sizler için derledik.
RTÜK’ün dijital yayıncılığa yönelik denetim yetkisi, 2019 yılında yürürlüğe giren yasal düzenleme ile resmen başladı. O günden bu yana, platformlardaki yapımlar; “Türk aile yapısına aykırılık,” “genel ahlaka aykırılık,” “toplumun milli ve manevi değerlerine aykırılık,” “çocukların ve gençlerin gelişimini olumsuz etkileyecek nitelikte olmak” gibi çeşitli gerekçelerle denetime tabi tutuluyor.
RTÜK’ün Cezalandırdığı Önemli Dijital İçerikler ve Gerekçeleri
RTÜK’ün dijital platformlara yönelik denetimleri sonucunda öne çıkan bazı yapımlar ve kararlar aşağıda detaylandırılmıştır:
Netflix: Kültürel Çeşitlilik ve Aile Yapısı Tartışmaları
- Bir Başkadır (2020): Çarpıcı hikayesiyle çok konuşulan dizi, başörtülü bir karakterin psikolog ziyareti ve farklı yaşam tarzlarının kesişimi gibi sahneleri nedeniyle RTÜK’ün radarına girdi. Kurul, dizinin “toplumun milli ve manevi değerlerine aykırı olduğu” gerekçesiyle Netflix’e idari para cezası uyguladı.
- Aşk 101 (2020): Gençlik dizisinin ikinci sezonunda eşcinsel bir karakterin ima edildiği iddiaları, RTÜK’ün incelemesine neden oldu. Platform, bu iddialar üzerine hedef alınmış ve kuruldan uyarı almıştı.
- Atiye (2019-2021): Fantastik öğeler barındıran dizi, bazı sahnelerindeki “cinsellik” ve “genel ahlak” konularında tartışmalara yol açtı. RTÜK, dizinin belirli bölümleri için idari yaptırım kararı aldı.
- Minnoşlar (Cuties) (2020): Çocuk istismarı imaları içerdiği gerekçesiyle dünya genelinde tartışma yaratan Fransız yapımı film, Türkiye’de de büyük tepki çekti. RTÜK’ün devreye girmesiyle Netflix, filmi Türkiye kataloğundan kaldırdı.
BluTV: Şiddet ve Dil Kullanımı Gözetimi
- Prens (2023): Mizahi ve satirik yapısıyla dikkat çeken dizi, özellikle “argo ve küfürlü dil kullanımı” ile bazı sahnelerdeki “genel ahlak” konuları nedeniyle RTÜK tarafından incelendi. Kurul, dizinin belirli bölümlerine ilişkin idari para cezası kararı aldı.
- Saygı (2020): Behzat Ç. evreninden çıkan dizi, yüksek dozda şiddet içeren sahneleri ve karakterlerin kullandığı ağır dil nedeniyle RTÜK’ün incelemesine takıldı. Diziye bu gerekçelerle idari para cezası verildi.
GAİN: Siyasi Hiciv ve Toplumsal Değerler
- Dünya Bu (2023): Güncel olaylara eleştirel ve mizahi bir bakış açısı sunan skeç programı, bazı siyasi ve toplumsal göndermeleri nedeniyle RTÜK’ün dikkatini çekti. Programa, “toplumun milli ve manevi değerlerine aykırılık” ve “genel ahlak” gibi gerekçelerle yaptırım uygulandı.
MUBI: Sanatsal Özgürlük ve Ahlaki Sınırlar
- MUBI gibi sanatsal ve bağımsız filmlere yer veren platformlar da zaman zaman RTÜK’ün incelemesine tabi tutuluyor. Özellikle “açık saçık” veya “genel ahlaka aykırı” olarak nitelendirilebilecek bazı uluslararası filmler, Kurul tarafından denetlenmekte ve gerektiğinde idari yaptırımlar uygulanmaktadır.
RTÜK’ün Dijital Yayıncılık Politikası Neyi Amaçlıyor?
RTÜK, yaptığı açıklamalarda, denetimlerinin amacının “Türk aile yapısının korunması,” “çocukların ve gençlerin fiziksel ve zihinsel gelişimini olumsuz etkileyebilecek içeriklerden uzak tutulması” ve “toplumun milli ve manevi değerlerine saygı gösterilmesi” olduğunu vurgulamaktadır. Kurul, dijital platformların televizyon yayıncılığına benzer yükümlülükler taşıması gerektiğini savunmakta ve kamuoyu nezdinde bu denetimlerin gerekliliğine işaret etmektedir.
Öte yandan, içerik üreticileri ve bazı sivil toplum kuruluşları, bu denetimlerin sanatsal ifade özgürlüğünü kısıtladığını ve otosansüre yol açtığını iddia etmektedir. Dijital platformların, geleneksel medyadan farklı bir yapıya sahip olduğu ve daha esnek bir denetim mekanizması gerektirdiği yönündeki tartışmalar ise Türkiye’de kültürel ve siyasi gündemin önemli başlıklarından biri olmaya devam ediyor.